Hart van Drenthe
Door sterk ingrijpen van de mens in de oorspronkelijke natuur is er veel schade toegebracht aan de oernatuur in het Hart van Drenthe. Ooit zijn er veel sloten gegraven om het gebied te ontwateren voor bos en landbouw. Met de kennis van nu en in de wetenschap dat gezonde natuur water juist hard nodig heeft, waait er een nieuwe wind.
Natuurherstel
Diverse natuurorganisaties zijn zo’n twintig jaar geleden met de herontwikkeling -het vitaler maken – van de natuur begonnen. Daardoor kan het Drents Plateau als bron voor de Drentse waterhuishouding weer zijn werk doen.
In dat kader zijn sloten gedempt om het water langer vast te houden en de ontwikkeling van natuur daar waar mogelijk te herstellen. Wanneer het water weer zijn natuurlijke loop krijgt, ontstaat er een prachtig landschap met beekdalen, vennen en bosweides, moerassen, bloemrijke hooilanden en hoogvenen. Begrazing door schapen en runderen en machinaal plaggen moet vergrassing van de heide en opschot van bomen beteugelen.
Desnoods schrapen bulldozers een voedselrijke bovenlaag weg, om de grond ‘arm’ te maken. Zo verandert het Hart van Drenthe in een natuurlijker en gemengder boslandschap.
Het kappen van naaldbomen en de aanplant van loofbomen, maakt een bos minder kwetsbaar voor droogte. De rechte en brede paden die ooit zijn aangelegd om hout af te voeren uit de boswachterijen, veranderen in slingerende paden. De rijkere variatie zorgt ervoor dat veel soorten planten en dieren zich thuis voelen in het gebied. De aanpassing van het waterbeheer – het bovenstrooms vasthouden – levert vernatting op van de natuur, waardoor wandelpaden niet altijd begaanbaar zijn en aangepast worden aan de nieuwe natuurlijke inrichting.
Het Scharreveld, nabij Westerbork is zo’n versnipperd natuurgebied in een sterk agrarische omgeving dat door aankoop en herinrichting door de Stichting ‘het Drentse Landschap’ tot één groter heideveld aan elkaar zijn verbonden. Natuurmonumenten presenteerde in 1992, tot verrassing van de lokale boeren, het plan ‘Goudplevier’. Dat
project behelsde de aankoop van, en het met elkaar verbinden van vier kleinere, bestaande natuurgebieden – Mantingerzand, Hullenzand, Lentsche Veen en Martensplek – tot één groter geheel. Heide, stuifzanden, vennen, veentjes, schrale graslanden en bosschages moesten weer de beeldbepalende elementen zijn. De lokale
boeren voelden zich overvallen. Maar in goed overleg, een goede grondprijs en beschikbaarheid van ruilgronden is plan Goudplevier succesvol uitgevoerd.
Vernatting door bovenstooms opvangen regenwater
Drentsplateau, 'Het omgekeerde soepbord'
Het Drents Plateau is een hoogvlakte in Drenthe, die zo’n twintig meter boven het zeeniveau ligt. De uitlopers van het plateau strekken zich uit tot in Groningen en Friesland. Grofweg ligt het gebied tussen de steden Coevorden, Groningen, Meppel en Emmen. Het Drents Plateau is ontstaan in de voorlaatste ijstijd, het Saalien (ca. 350.000 – 100.000 jaar geleden) en kent weinig grote hoogteverschillen. Het reliëf is vooral gevormd door dikke pakketten landijs die vanuit noordwestelijke richting over Noord-Nederland schoven.
De enorme gletsjers waren soms wel een kilometer dik. Het ijs verpulverde rotsblokken en voerde grind-, zand-, leem- en kleigronde mee en perste het samen tot een geheel. Na het afsmelten van de ijsmassa bleef dit mengsel van keileem in Drenthe achter als een enigszins bolvormige en gegroefde plaat. Keileem vormt de kern van het Drents Plateau. De Hondsrug en de parallelle ruggen, zoals de Rolderrug, de Zijerrug en de Tynaarloorug ten westen daarvan, geven de richting aan waarin het landijs oprukte in zuidoostelijke
richting. Op sommige plekken stuwde het ijs de ondergrond op tot stuwwallen, zoals de Havelterberg. Toen het klimaat opwarmde, slepen ijsrivieren lijnen in het landschap en vormde het ijswater de beekdalen. De Drentsche Aa is een van de mooiste beekdalen van Drenthe.
Op het Drents Plateau ontspringen eenaantal beken in Drenthe: de Drentsche Aa, de Hunze, het Meppelerdiep en de Overijsselse Vecht. Brongebieden voeden de beken op twee manieren. Regenwater dat zich van hoog naar laag een weg zoekt. En kwel, dat is regenwater dat elders is gevallen, zakt in de bodem en reist via ondergrondse stromen om vervolgens weer als mineraalrijk water aan de oppervlakte te komen.
Op de hoogte kaart is bruin hooggelegen , blauw lagergelegen zie de legenda op de kaart (in cm)
Bartje's Drenthe
Anne de Vries (1904-1964) beschreef in zijn boeken het onbekommerde leven van de kwajongen Bartje. Ondanks de armoe en sores van het Drents keuterboerengezin zit hij vol
kwajongensstreken. Hij wil zich steeds minder schikken in zijn lot. “Ik bid nie veur bruune bon’n” is zijn gevleugelde uitroep als moeder bruine bonen opschept en vader voor de maaltijd oproept tot het gebed.
Het boek en de latere verfilming (in 1972) door Willy van Hemert schetsen het leven op het Drentse platteland rond 1900. Dat leven is zichtbaar in monumentendorp Orvelte, waar er alles aan gedaan is om de tijd honderd jaar terug te draaien. In de jaren zestig van de twintigste eeuw realiseerde de Stichting Orvelte hier een soort openluchtmuseum,
geheel op negentiende- eeuwse leest geschoeid. Het dorp staat bol van de folklore terwijl er toch ook mensen wonen en werken.
Anne de Vries
Anne de Vries (1904-1964) werd in 1904 in het buurschap Kloosterveen bij Assen geboren. Hij groeide daar op een boerderij op. De Vries was schoolmeester in Zeist en schreef het boek ‘Bartje’ op basis van herinneringen aan zijn jeugd.
Kale dode naaldbomen
Misschien is het je wel eens opgevallen:
percelen sparrenbos waar alle bomen dood zijn of zijn gekapt. Een onschuldig ogend kevertje, de letterzetter (Ips typographus) is verantwoordelijk voor de massale sterfte van
naaldbomen, en met name de fijnspar (Picea abies). In heel Europa zijn grote bospercelen sparren verloren gegaan. De letterzetter is een schorskever waarvan de larven zeer schadelijk zijn voor de boom.
Impact op boom en bos:
Door de larvenvraat aan de bast, de groeilaag – die de boomringen vormt – vlak onder het schors, worden er onvoldoende voedingsstoffen en vocht getransporteerd, met als gevolg dat de boom sterft.
Fijnsparren kunnen slecht tegen droogte. In 2018 was het extreem droog, waardoor de sparren zeer verzwakt werden. In de droge zomer van 2019 en 2020 konden de fijnsparren zich niet herstellen. Droogte en stormschade met veel omgewaaide bomen en afgebroken takken geven de letterzetterkever gelegenheid om eitjes te leggen in zacht hout. De verwoestende vraat van de letterzetter heeft enorme effecten op het ecosysteem in het bos omdat organismen en insecten die soortspecifiek zijn gebonden aan fijnsparren geen gastheer meer kunnen vinden, waardoor deze als soort geleidelijk zullen uitsterven.
Beheersmaatregelen:
Aangetaste bomen zijn te herkennen aan kale dorre bomen zonder naalden en het afvallen van de schors waar soms de typerende vraatgangen onder zichtbaar zijn. Bomen die eenmaal aangetast zijn door de letterzetter zijn niet te redden en vallen vaak ten prooi aan secundaire aantasters zoals de honingzwam. Zodra er een aantasting van de letterzetter is geconstateerd is het van belang dat de boom snel en als preventieve maatregel wordt geveld. Hierdoor kan worden voorkomen dat gezonde populaties sparren worden aangetast en ook verdere verspreiding van de kever.