Drentsche Aa
Het vermaarde beekdalstelsel van de Drentsche Aa heeft een bijzondere status: het is een Nationaal Park en Nationaal Landschap. West-Europa’s best bewaarde esdorpen landschap
De Onlanden met haar natte natuur vormt de benedenloop van het vermaarde beekdalstelsel van de Drentsche Aa. Het beek- en esdorpen landschap Drentsche Aa heeft een bijzondere status: het is Nationaal Park èn Nationaal Landschap. En terecht: het is het best bewaarde beek- en esdorpenlandschap van West-Europa. Oud agrarisch beheer, in de vorm van maaien, hooien en plaggen stimuleren fl ora en fauna. Het oude esdorpenlandschap – een wisselend landschap van open en besloten terrein – is hierdoor ook herkenbaarder gebleven.
Oeroud Landschap met uniek stroomdal
Een oeroud landschap waar meanderende beekjes zich al sinds mensenheugenis door het landschap slingeren. De diepjes, loopjes en stroompjes, soms ook wel ‘laak’ of ‘Aa’ genoemd, stromen onder verschillende en soms wisselende lokale namen door het landschap. Vaak zijn ze genoemd naar de boermarke van het dichtstbijzijnde dorp waar ze
langskomen. Samen vormen ze een uniek beekdal-landschap, ‘de Drentsche Aa’. Zo heet het Loonerdiep, stroomopwaarts Amerdiep en Deurzerdiep, onderweg komt het Anreeperdiepje erbij en samen vormen ze de bovenloop van het Taarloosch diepje dat verder stroomafwaarts weer Oudemolensche diep wordt. Bij Schipborg komt het
Gasterense diep, dat stroomopwaarts ook al Rolderdiep en Andersche diep heette, bij het Oudemolensche diep en gaan deze verder als het Schipborgsche diep. Pas na het verlaten van Drenthe, nabij Glimmen, krijgt de beek de naam ‘Drentsche Aa’. Een mens zou er bijna tureluurs van worden, maar vroeger was de lokale naamgeving van groot belang. Het gaf paden, wegen, landerijen, bossen en wateren een plek in de orde der dingen. Het gaf streekbewoners houvast in een veranderlijke wereld.
Het Drentsche Aa-gebied is 30.000 hectare (driehonderd vierkantekilometer) groot: van het brongebied op het Drents Plateau tot de benedenloop in het noorden. Bijzonder is dat het water nog vrij mag stromen door één van de laatste gave beekdallandschappen van ons land. Het Nationaal Park is rijk aan natuur en bovendien een monument van cultuurhistorie.
Veel beken in Nederland zijn in de zestiger jaren van de twintigste eeuw gekanaliseerd. Daarmee veranderden ze in waterafvoerkanalen zonder noemenswaardige natuurwaarde. Dit is het beekdalstelsel van de Drentsche Aa bespaard gebleven, water meandert hier op natuurlijke wijze door het landschap, oevers kalven af om verder stroomafwaarts weer aan te groeien. Oud agrarisch beheer, in de vorm van maaien, hooien en plaggen stimuleren fl ora en fauna. Het oude esdorpenlandschap – een wisselend landschap van open en besloten terrein – is hierdoor ook herkenbaarder gebleven.
Drinkwater voor Groningen
Al sinds 1879 is de Drentsche Aa een belangrijke bron van drinkwater voor veel Groningers. Inwoners van de stad Groningen, Haren, Glimmen en Eelde-Paterswolde krijgen hun drinkwater uit de Drentsche Aa. Hier wordt jaarlijks 7 miljard liter oppervlaktewater gewonnen. Daarnaast zijn er talloze waterwinputten voor grondwater in natuurgebied ‘Tusschenwater’ bij De Groeve en in de Onnerpolder. Drinkwaterwinning uit een beek kan alleen als deze beek schoon is. En daar onderscheidt de Drentsche Aa zich van veel andere beken in Nederland.
In Glimmen staat het pompstation waar die enorme slok water wordt opgepompt en gezuiverd. Dat is best bijzonder. Want drinkwater winnen uit een beek kan alleen als die beek schoon is. En dat is precies wat de Drentsche Aa onderscheidt van veel andere beken in Nederland. Daar mogen we in Drenthe dus best trots op zijn. Al ligt vervuiling door menselijk handelen wel op de loer…
Pronkjuwelen
Het natte Drentsche Aa ken teen rijke flora. Dotterbloemhooilanden, zeggegrassen, ratelaar en orchideen bloeien uitbundig in het voorjaar (zie headerfoto). Een zeldzaam juweeltje in de Nederlandse plantenwereld – die op de Rode Lijst staat van bedreigde soorten – is de zwartblauwe rapunzel: een inktkleurige, soms blauwmetalig
glanzende bloem, die op enkele plekken in het beekdal van de Drentsche Aa voorkomt. Hij bloeit maar kort, tussen medio mei en half juni in de beekdal- en graslanden. Een andere bedreigde plant kleurt in het vroege voorjaar sommige graslanden langs de Drentsche Aa paars. De brede orchis is een liefhebber van natte hooilanden en bloeit gewoonlijk al begin mei.
Foto galerij hieronder… Mooie landschappen in de Drenthsce Aa
- rechtsboven: Zwartblauwe rapunzel
- linksonder : Brede Orchis
Drentsche Aa
Stroomafwaarts in het stroomdal
Stroomafwaarts in het Stroomdal van de Drentsche Aa liggen bij Eelde / Paterswolde nog meer landschappelijke pareltjes
Friesche Veen
Het Friesche Veen is in de zeventiende eeuw ontstaan door veenafgraving. Het grenst aan de stad Groningen en bestaat uit moerasbos, rietland en open water. Vanuit de vogelkijkhut zijn veel verschillende vogels te spotten. Tussen 1900 en 1917 deed de oo stelijke oever van het Friesche Veen dienst als vuilstort. Het idee was dat de kade van afval de achterliggende polder Oosterland-Lappenvoort zou beschermen bij hoog water.
Wat was het geval? Nadat de winning van laagveen niet meer rendabel was, kreeg de natuur rond 1900 vat op het gebied. Legakkers, waar voorheen de turven te drogen lagen, raakten begroeid met bomen, die als ze te groot en te zwaar werden, omvielen. Daardoor kreeg de wind vrij spel. Bij storm sloeg het water hoog tegen de dijk. Een doorbraak
was niet denkbeeldig. Het afval van Groningen moest uitkomst bieden. Op sommige plekken van de vuilstort komen nog altijd potten en pannen aan de oppervlakte. Het gebied kreeg daarom al snel de bijnaam ‘Het Blik’.
Landgoederengordel
De kop van Drenthe, rond Roden, Leek en Eelde-Paterswolde is veel cultuurhistorische pracht en praal te vinden. De statige landhuizen en vele landgoederen zoals onder anderen Havezate Mensinge, Borg Nienoord,in Roden en Leek en bij Eelde -Paterswolde de landgoederen de Braak en Vennebroek, Huis Weltevreden, Huize
Lemferdinge en Landgoed de Duinen, de Vosbergen, Oosterbroek en Huis te Glimmen tonen de welstand van invloedrijke Drentse families en later Groninger kooplieden en hooggeplaatste bestuurders.