Zuid-Drentse Esdorpen
De boerendorpen op de essen in Zuid-Drenthe, met prachtige Saksische boerderijen, hebben hun agrarisch karakter steeds meer verloren: Er wonen haast geen boeren meer.
Diphoorn, Sleen, Oosterhesselen, Gees, het zijn stuk voor stuk dorpen vol monumentale boerderijen. Forensen met werk in Emmen, Coevorden en Hoogeveen hebben de plaats van de boeren ingenomen en de boerderijen verbouwd tot woonhuizen. De agrarische herkomst verdwijnt gestaag naar de achtergrond.
Op landgoed de Klencke zijn nog elementen zichtbaar van het oude esdorpenlandschap. Naast de havezate omvat het landgoed vijf boerderijen. Op de Klencke wisselen beekdalgraslanden, bossen, esgronden en heidevelden elkaar af. De houtwallen van eiken en elzen geven de historische perceelsgrenzen aan. Voor de instandhouding van de heide zorgen de schapen en runderen. De akkers op de essen – de Klencker-es en Loo-es – worden milieuvriendelijk bewerkt
Saksische boerderijen
In nagenoeg alle esdorpen in de provincie Drenthe kom je Saksische boerderijen tegen, een type boerderij die echt kenmerkend is voor Drenthe en in verschillende varianten voorkomt. Het ‘hallenhuis’ is de oudste boerderijvorm en heeft afhankelijk van de plaats van de deel (de dors- en werkvloer) een achterbaander (schuurdeuren in de achtergevel) of een zijbaander (schuurdeuren in de zijgevel). Toen de koeien en de hooiwagens, samen met de boeren, uit de boerderijen verdwenen, waren de schuurdeuren niet meer nodig. In de tegenwoordige woonboerderijen zijn de ‘baanderdeuren’ bijna allemaal vervangen door grote ramen.
Armoede
De vervening, die zo vanaf de zestiende eeuw op gang kwam, leverde Drenthe zowel rijkdom als armoede op. Het bruine goud was voor de verveners en grootgrondbezitters buitengewoon lucratief. Voor de veenarbeiders betekende het, nadat steenkolen in zwang raakten en de turfwinning ten einde liep, uitbuiting en een schamel loon.
De crisis in het veen aan het eind van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw is verantwoordelijk voor het beeld van armoede. Dat beeld verspreidde zich snel over Nederland. Foto’s van veenarbeiders in plaggenhutten, gelardeerd met schrijnende verhalen, verschenen in de landelijke pers. Dit beeld kwam slechts gedeeltelijk
overeen met de historische werkelijkheid. Er waren inderdaad perioden met relatieve armoede maar grote aroede was niet de regel. Al was het leven in het veen zeer zwaar.
Turf
In de tweede helft van de negentiende eeuw was Zuidoost-Drenthe de grootste turfleverancier van Nederland. Volwassenen én kinderen werkten in de turfwinning. Sommige kinderen mochten nog net hun lagere school afmaken en stonden vervolgens op twaalfjarige leeftijd turf te laden op kruiwagens, die oudere kinderen of volwassenen vervolgens
naar het turfschip kruiden. Met name de Eerste Wereldoorlog was voor Zuidoost-Drenthe een gouden tijd doordat de concurrentie van de goedkopere Duitse steenkool wegviel. De enorme instroom van arbeidskrachten leidde tot een groot tekort aan woonruimte, die de veenarbeiders zelf oplosten: Op het veen bouwden ze hun hutjes en keten.
Hoewel de woonomstandigheden erbarmelijk waren, bleven de verdiensten in die jaren nog redelijk goed. Dat veranderde na 1920, toen de turfmarkt vrijwel volledig instortte. Duizenden mensen verloren hun werk.
Emmen, van esdorp naar industrie 'stad'
Om Zuidoost Drenthe nieuwe impulsen te geven wees de landelijke overheid na 1945 Emmen aan tot een zogeheten ontwikkelingsgebied. De stad groeide als kool door bedrijfsvestigingen, de bouw van woningen en voorzieningen. Het boerendorp maakte een metamorfose door tot stedelijke kern die vrijwel alle dorpen en buurtschappen in de
onmiddellijke omgeving opslokte. In 1937 streken bedrijven zoals het Almelose textielbedrijf Bendien in Emmen neer. De vestiging van meerdere textielfabrieken zoals de AKU,
(later ENKA) die nylon produceerde droegen bij aan de snelle opmars. Danlon verwerkte de nylon tot kousen, in het kielzog van de textiel groeide de metaalindustrie. AKU produceerde later kunstvezels zoals Twaron, Akulon, en Terlenka. AKU fuseerde tot het AKZOconcern.
Na roerige tijden, sluitingen en fusies is het voormalige AKU-complex omgevormd tot het Emmtec Industry and Business Park.
De industrialisatie leidde tot veel vraag naar arbeiders en maakte de bouw van nieuwbouwwijken noodzakelijk. Deze zijn op relatief grote afstand van de bestaande kern gebouwd, om landschappelijk waardevolle gebieden te behouden. Met deze bijzondere stedenbouwkundige opzet, waarbij veel aandacht uitging naar het behoud van groene corridors, verwierf Emmen internationale faam. De verantwoordelijk stedenbouwkundige (Niek de Boer) bedacht het concept van de ‘Open Groene Stad Emmen’, een
plaats met een dorps woonmilieu en stedelijke voorzieningen, en het Noorder Dierenpark.
Emmen
Emmen is de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Emmen, die op 31 januari 2023 rond de 100.000 inwoners telde. Naast Emmen zelf bestaat de gemeente onder andere uit de dorpen Barger-Compascuum, Emmer-Compascuum, Erica, Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam, Nieuw-Dordrecht, Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Weerdinge, Roswinkel, Veenoord, Schoonebeek, Weiteveen en Zwartemeer.
Emmen verwierf ook in recentere jaren nationale en internationale bekendheid met de start, in 2012, van de ‘Centrumvernieuwing Emmen’. De meest prominente en inmiddels gerealiseerde onderdelen van het plan zijn de verhuizing van het dierenpark en de ombouw tot Wildlands Adventure Zoo, het Atlas Theater en de Hondsrugtunnel. Op de tunnel is een nieuw Raadhuisplein aangelegd. Het oude dierenpark-terrein is heringericht. Het Rensenpark is vernoemd naar het echtpaar Rensen dat vele tientallen jaren de directie voerde over het Noorder Dierenpark